علت و درمان

لثه

لثه آن بخش از مخاط دهان است که قسمتی از تاج و ریشه دندانها و استخوان پشتیبان دندانها را می­ پوشاند. آنچه باعث حفظ و نگهداری دندانها در محل خود می­ شود لثه نیست بلکه قسمتی از استخوان فک است که پیرامون تک تک دندانها قرار گرفته و دندانها را محکم در خود نگهداری می­ کند.

 

بیماری­های لثه

بیماریهای لثه (یا بیماریهای پریودنتال) به دسته وسیعی از بیماریهای مختلف اطلاق می­ گردد که می­ توانند لثه را مبتلا سازند. شایعترین بیماریهای لثه بیماریهای عفونی آن می­ باشند. اما بیماریهای پریودنتال با شیوع کمتر به علت عوامل ژنتیکی، ابتلا به بعضی بیماریهای سیستمیک، بی نظمی در سیستم ایمنی بدن و مصرف بعضی داروها هم به وجود می ­آیند.

 

علت بیمارهای لثه

تجمع باکتریها در سطح دندان به صورت رسوب یک لایه نازک از مخلوط باکتریها و مواد پروتئینی بزاق می ­باشد که اصطلاحاً «پلاک میکروبی» نامیده می­شود. اصلی ترین عامل ایجاد کننده بیماریهای لثه، تجمع پلاک میکروبی بر روی دندان­هاست. مسواک زدن روزانه و صحیح منجر به حذف این باکتریها از سطح دندانها می­ شود ولی در صورتی که مسواک زدن موفق نباشد این باکتریها فرصت یافته و درون شیار لثه مستقر شده و تکثیر می­ یابند و با تولید مواد مختلف (مثل آنزیم­ها، اسیدها و سموم مختلف) به تدریج سبب اضمحلال بافت لثه شده و اتصال لثه را به سطح ریشه دندان و استخوان سست می­ کنند.

پس از مدتی این اتصال کاملاً از بین می­ رود و به این ترتیب بافت لثه از سطح ریشه دندان و استخوان کاملاً جدا می ­گردد و لذا بین آنها یک فضای جدید به وجود می­ آید. این فضای جدید که اصطلاحاً به آن «پاکت» می­ گویند، خود محیط مناسبی برای تجمع و تکثیر باکتریهای بیشتر بوده و فرد مبتلا به هیچ عنوان و به کمک هیچ وسیله­ ای نمی­ تواند این فضا را از وجود باکتریها کاملاً تخلیه یا تمیز نماید.

فعالیت بیشتر باکتریها در این فضای غیرقابل دسترس، منجر به گسترش عفونت و التهاب به طرف استخوان می­ گردد و لذا تدریجا استخوان اطراف دندانها (که نقش حمایتی دارند) تخریب می­ شوند.

تخریب استخوان معمولا از لبه استخوان شروع شده و به طرف انتهای ریشه توسعه می­ یابد و وقتی که مقدار قابل توجهی از استخوان تخریب گردد دندان لق می­ شود.

اگر پلاک میکروبی برای مدتی دست نخورده بماند، مواد معدنی موجود در بزاق به تدریج درون آن رسوب کرده و پلاک به این ترتیب سخت و آهکی شده و به جرم تبدیل می­ گردد. بر اساس مطالعات انجام شده بهترین وسایل برای برداشت پلاک میکروبی از سطح دندانها وسایل مکانیکی می­ باشند (مسواک، نخ دندان و سایر وسایل کمک بهداشتی) به شرط اینکه نحوه استفاده از آنها کاملا صحیح باشد.

اما برداشت جرم با مسواک و نخ دندان مقدور نبوده و بایستی جرم­ها با ابزارهای مخصوص توسط دندانپزشک از سطح دندانها برداشته شوند. اگر بیمار جهت برداشت جرمها مراجعه نکند با تلاش فراوان نیز قادر به برداشت کامل پلاک از محیط دندانها نشده و زمینه برای بروز بیماری لثه فراهم می­ گردد. وقتی انتشار عفونت میکروبی فقط به بافت نرم لثه محدود باشد به آن «ژنژیویت» می­ گویند و زمانی که آلودگی به بافتهای استخوانی زیرین توسعه یابد به آن «پریودنتیت» یا «پیوره» اطلاق می­ گردد.

 

علایم بیماری­های لثه

از مهمترین و ابتدایی ترین علائم بیماری لثه می­ توان از خونریزی هنگام مسواک زدن نام برد. گاهی خونریزی هنگام جویدن غذاهای سفت و یا مشاهده خون هنگام بیدار شدن از خواب نیز به علائم قبلی اضافه می­ شود. از سایر علائم بیمارهای لثه می­ توان به موارد زیر اشاره کرد: احساس بوی نامطبوع یا بوی عفونت از دهان، مشاهده تغییر رنگ لثه از صورتی به رنگ قرمز یا کبود، ترشح چرک از لثه هنگام فشار دادن انگشت روی لثه، ایجاد آبسه در لثه، احساس سوزش یا خارش در لثه، احساس درد مبهم و خفیف در لثه به خصوص پس از غذا خوردن، جابجا شدن دندانها از محل اصلی خود و حرکت آنها به اطراف، لق شدگی دندانها، فاصله افتادن لابلای دندانها، تورم لثه و رشد آن روی سطح دندانها، کاهش حجم و تحلیل لثه یا کاهش ارتفاع لثه­ ها.

 

پیامد بیماری­های لثه

تحلیل استخوان با روندی کند و تدریجی باعث کاهش پشتیبانی دندانها و لقی آنها می­ شود. نهایتا دندانها کفایت کاری خود را از دست داده و بیمار مجبور به کشیدن آنها خواهد شد. بسیاری از بیماران تازه در این مرحله متوجه حضور بیماری در دهان خود می­ شوند، که البته بسیار دیر است. چنین دندانهایی از نظر ظاهری کاملا سالم بوده و حتی یک لکه پوسیدگی نیز ندارند لذا اغلب بیماران که از سیر پنهانی بیماری لثه بی خبرند سئوال می­ کنند که چرا دندانهای من که کاملا سالم هستند، بایستی کشیده شوند.

 

ویژگیهای مهم بیماری­های لثه

بیماریهای لثه ۴ ویژگی مهم دارند:

الف- بیماریهای لثه معمولا بدون علامت بوده و آزار دهنده نیستند لذا اغلب بیماران متوجه حضور آنها نمی­ شوند.

ب- بیماریهای لثه قابلیت برگشت دارند بنابراین پس از درمان باید مراقب عود بیماری بود.

ج- درمان بیماریهای لثه یک درمان مداوم است نه یک درمان مقطعی. لذا مراجعات منظم ۳ الی ۶ ماهه برای بررسی وضعیت لثه بسیار اهمیت دارد.

د – بیماریهای لثه می­ توانند زمینه ساز بیماریهای قلبی- عروقی (سکته قلبی و مغزی)، بیماریهای رماتیسمی و تولد نوزاد نارس (در خانم­ها) شوند.

 

درمان بیماریهای لثه

اولین گام در جهت درمان بیماریهای لثه برداشت عوامل بیماری ­زا و تمام رسوباتی است که روی سطح دندانها تجمع پیدا کرده ­اند یعنی جرم­ها و پلاک­های میکروبی. در صورتی که باکتریهای بیماری­زا در مجاورت لثه وجود داشته باشند التهاب لثه هرگز درمان نخواهد شد. مسئولیت برداشت این رسوبات تا حدودی به عهده دندانپزشک (با استفاده از وسایل مخصوص) و تا حدودی به عهده بیمار (با رعایت بهداشت دهان) است. بنابراین نخستین مرحله از درمان بیماران انجام جرمگیری است.

جرم گیری فقط یک درمان مقدماتی است و بایستی از طریق درمان­های کامل­ تر به معالجه اساسی بیماری پرداخت. مراحل بعدی درمان شامل انواع جراحیهای لثه و  تجویز برخی داروها می­ باشد. در جراحی لثه کلیه بافتهای ملتهب و عفونی خارج شده، جرم­های عمیق از سطح ریشه­ ها برداشته شده، پاکتها حذف شده و فرم استخوان که به دلیل تحلیل از حالت طبیعی خارج شده است تصحیح و تغییراتی در شکل ریشه دندانها و در شکل و حجم لثه داده می­ شود تا به این ترتیب یک ساختار لثه­ ای سالم برای بیمار فراهم گردد. پس از انجام جراحی لثه بخیه شده و روی آن پانسمان مخصوصی قرار داده می­ شود.

بیمار پس از یک هفته برای معاینه مجدد و برداشتن بخیه باید مراجعه نماید. معمولا بیماران باید در سال اول پس از جراحی، هر ۳ ماه یک بار و پس از آن بسته به شرایط بیمار هر ۴ تا ۶ ماه یک بار، تحت معاینه و در صورت لزوم جرمگیری قرار گیرند.

برای درمان مشکلات ساده لثه و یا انجام جرم گیری می­ توان به دندانپزشک عمومی مراجعه نمود ولی برای درمان موارد پیشرفته و پیچیده بیماریهای لثه بهتر است به دندانپزشک متخصص درمان لثه یا «پریودنتیست» مراجعه شود.

 

نکاتی درباره جرمگیری

متاسفانه تصوری غلط از جرم گیری در بین مردم رایج است و عده­ ای تصور می­ کنند که جرم گیری برای زیبایی است و یا باعث خراب شدن لثه و یا صدمه دیدن مینای دندانها می­ شود در حالی که خارج کردن جرم و پلاک از دهان، به منظور کسب سلامتی بوده و سبب کاهش باکتریهای دهان می­شود و به دنبال آن میزان پوسیدگی و بیماری لثه کاهش می­ یابد اما از طرفی دیگر پس از جرم گیری و برداشتن جرمهای روی دندان­ها این امکان به وجود می­ آید که تحریکات سرمایی و گرمایی وارد شونده به محیط دهان در تماس مستقیم با سطح دندانها قرار گیرند و باعث ناراحتی بیمار شوند. با برداشته شدن جرمها، بیمار لقی دندانهایش را احساس کرده و پوسیدگیهای سطح ریشه­ ها را مشاهده می­ کند و لذا تمام این مشکلات جدید را به جرم گیری نسبت می­ دهد در صورتی که عامل ایجاد تمام این مشکلات جرم­ها هستند نه جرم گیری.