خانم ها و بیماریهای پریودنتال (لثه ای)

خانم ها می دانند که نیازهای بهداشتی آنها متمایز از آقایان است. همچنین آنها می دانند که در زمانهای خاصی از زندگی خود مانند زمانهای بلوغ، یائسگی، بارداری یا عادات ماهیانه، نیاز به مراقبتهای بهداشتی ویژه دارند.

درحالی که زنان بهتر از مردان بهداشت دهان خود را رعایت می نمایند، سلامت دهان آنها به طور مشخصی بهتر از مردان نمی باشد. این موضوع به دلیل تغییرات میزان هورمونهای جنسی زنانه در طول زندگی خانم ها به وقوع می پیوندد که می تواند بسیاری از بافتها از جمله لثه آنها را تحت تاثیر قرار دهد. حداقل ۲۳% زنان، ۳۰ تا ۴۵ ساله و ۴۴% زنان ۵۵ تا ۹۰ ساله، بیماری پریودنتیت دارند که یک مرحله پیشرفته از بیماری بافتهای اطراف دندانی است.

در این بیماری بافتهای نگهدارنده دندان به تدریج تخریب می یابند. از آنجایی که بیماری پریودنتال، بیماری است موذی که علائم آن گهگاه جلب نظر نمی کند، بسیاری از خانمها نمی دانند که به این بیماری مبتلا هستند تا هنگامی که این بیماری حالت پیشرفته پیدا کند. تغییرات در میزان هورمونهای جنسی (استروژن و پروژسترون) در هر مرحله از زندگی یک خانم، می تواند خود را در حفره دهان به گونه ای متفاوت نشان دهد:

بلوغ : بلوغ مرحله ای پیچیده در تکامل جنسی است. در طول بلوغ، افزایش در میزان هورمونهای جنسی، بافت های لثه را تحت تاثیر قرار می دهد. این موضوع باعث افزایش حساسیت لثه ها گشته و منجر به واکنشهای شدید به عوامل محرک موضعی مانند خرده های غذایی یا پلاک میکروبی می گردد. بخشی از این افزایش پاسخ به عوامل محرک موضعی، به علت تغییر در فلور میکروبی زیر لثه ای است. بیشترین شیوع ژنژویت در دخترها در حدود ۱۲ سالگی است. در این زمان لثه ها متورم، قرمز رنگ و حساس به نظر می رسند. همچنان که یک خانم جوان دوران بلوغ خود را سپری می کند، تمایل لثه ها به تورم در پاسخ به محرکهای موضعی افزایش می یابد. مهم است که در دوران بلوغ یک رعایت بهداشت خوب داشته باشید که شامل استفاده مرتب از مسواک و خمیردندان، نخ دندان و انجام جرم گیریهای منظم توسط دندانپزشک یا متخصص لثه، درمان پریودنتال را جهت جلوگیری از صدمه به بافتها و استخوان اطراف دندانها به شما پیشنهاد نماید.

عادت ماهیانه: بعضی از خانمها ژنژیویت همزمان با عادت ماهیانه را تجربه می کنند. این افراد زمانی که به این حالت دچار می باشند ممکن است دارای لثه های خونریزی دهنده، متورم و قرمزرنگ باشند و در درون گونه خود احساس سوزش نمایند. ژنژیویت همزمان با عادت ماهیانه، می تواند قبل از دوره ماهیانه خانم ها شروع شده و با آغاز دوره ماهیانه قطع گردد. به نظر می رسد تاثیر هورمونهای جنسی بر لثه در سیکل قاعدگی، بیشتر وابسته به حضور اولیه التهاب در بافت لثه باشد.

بارداری: خانمها در دوران بارداری ممکن است دچار افزایش شدت ژنژیویت یا ایجاد ژنژیویت حاملگی شوند که در ماههای دوم و سوم بارداری شروع شده و شدت آن تا ماه هشتم بارداری افزایش می یابد. در طی این مدت بعضی از خانمها تورم، خونریزی، قرمزی یا حساسیت را در لثه های خود تجربه می کنند. در بعضی از موارد، لثه های متورم دوران بارداری می توانند واکنشهای شدیدی به عوامل محرک موضعی مانند (جرمها و پلاکهای میکروبی) نشان داده و برآمدگیهای (افزایش حجمهای ) بزرگی را ایجاد نمایند. این برآمدگیها که تومورهای بارداری نام دارد بدخیم نمی باشند و معمولا بدون درد هستند. اگر این تومورها بعد از بارداری باقی بمانند باید توسط متخصصین لثه برداشته شوند.

یائسگی و دوران پس از آن: در یائسگی کاهش قابل توجه هورمون استروژن به وقوع می پیوندد. خانمها ممکن است در این دوره تغییراتی را در دهان خود مشاهده نمایند. آنها ممکن است از ناراحتیهایی مانند خشکی دهان، درد یا سوزش لثه یا تغییر طعم مانند شوری، تندی یا تلخی شکایت نمایند.

این حالت که به آن ژنژیواستوماتیت یائسگی گفته می شود، درصد کمی از خانمها را مبتلا می نماید. در این شرایط لثه ها خشک و براق به نظر می رسند، به آسانی دچار خونریزی شده و رنگ آنها از صورتی کم رنگ تا قرمز پررنگ متغیر است. مراقبتهای ویژه توسط متخصص لثه می تواند به کنترل این وضع کمک نماید. استروژن همچنین نقش مهمی در متابولیسم استخوان دارد و کاهش آن تاثیرات قابل توجهی بر سیستم استخوانی خانم ها می گذارد. از این رو یائسگی زودهنگام خطر پوکی استخوان را افزایش می دهد. خوشبختانه بسیاری از خانم ها با استفاده از هورمونهای استروژن تحت نظر پزشک متخصص، از این عوارض رهایی می یابند.

پوکی استخوان : در هر دو بیماری پوکی استخوان و بیماریهای پریودنتال ماده استخوانی کاهش یافته و حجم استخوانها نیز کم می شود. مطالعاتی در حال انجام است تا رابطه این دو بیماری را نشان دهد. خانم هایی که تحت درمانهای جایگزین کننده هورمون برای جلوگیری از پوکی استخوان می باشند، باید به خاطر داشته باشند که این درمانها به حفظ سلامت دندانهای آنها نیز کمک می نماید.

در سالهای اخیر برای مقابله و پیشگیری از پوکی استخوان تجویز داروهای بیسفوسفونات (الندرونات) رایج گردیده است. در این داروها معمولا به اشکال خوراکی (هفته ای یک عدد) یا تزریقی (سالی یک تزریق) استفاده می شوند. مصرف این داروها برای حفظ سلامت استخوان در اطراف دندانهای طبیعی نیز مفید می باشند. در صورتیکه چنین افرادی تصمیم به درمانهای جراحی و یا کاشت ایمپلنت داشته باشند باید از قبل پزشک خود را از مصرف این داروها مطلع سازند.

ویتامین D :

ویتامین D در جذب کلسیم و فسفر در روده ها اهمیت داشته و سلامت بافت های استخوانی متاثر از وجود مقادیر کافی ویتامین D در خون است. این ویتامین در سلامت دهان، لثه و دندان نقش مهم داشته و کمبود آن می تواند در سلامت دهان و دندان اثر منفی داشته باشد. از آنجاییکه این ویتامین عمدتا از طریق تابش کافی نور خورشید به پوست ساخته می شود کمبود آن در خانم های ایرانی قابل توجه است. بنابراین مصرف ویتامین D به صورت قرص های مکمل تا رسیدن سطح ویتامین D خون به حد مناسب اکیدا توصیه می شود.

در مجموع، نظارت دقیق بر بافتهای پریودنتال و لثه و بهداشت دهان برای خانم هایی که دچار تغییرات دهانی در زمان تغییرات هورمونی می گردند بسیار مهم است. جهت کمک به بهداشت دهان، همچنین سلامت عمومی، موارد زیر توصیه می گردد:

  • حداقل دوبار در سال به یک متخصص لثه جهت معاینه و جرم گیری مراجعه نمایید.
  • متخصص لثه خود را در جریان هر دارویی که مصرف می کنید یا تغییری که در سلامت عمومی شما رخ داده است قرار دهید.
  • کمبود آهن و ویتامین D را جدی بگیرید. کمبود آهن منجر به کم خونی و کم خونی تاثیر منفی بر سلامت حفره دهان دارد.
  • در صورت مشاهده موارد زیر به یک متخصص لثه مراجعه نمایید:
  • خونریزی از لثه ها هنگام مسواک زدن
  • لثه های قرمز، متورم یا حساس
  • لثه هایی که از دندانها جدا شده اند
  • بوی بد دهان
  • مشاهده چرک در بین دندانها یا لثه ها
  • تغییر در جفت شدن دندانهایتان هنگامیکه آنها را روی هم می گذارید یا تغییر محل دندانها
  • تغییر در نحوه قرار گرفتن دندانهای مصنوعی