بوی بد دهان (Halitosis)

تفاوت قابل توجهی درشیوع بوی بد دهان بین گروه های سنی مختلف، بین زنان و مردان و بین سطوح مختلف تحصیلی در جوامع انسانی دیده نمی شود. بوی بد دهان معمولا نتیجه تولید ترکیبات شیمیایی خاص (گوگرد دار یا فاقد گوگرد) حاصل ازتجزیه مواد پروتئینی در دهان است. مهم ترین عامل تجزیه مواد پروتئینی در دهان، میکروب ها هستند.

بوی بد دهان ممکن است کاذب یا واقعی باشد. حالت کاذب، در افراد مبتلا به وسواس دیده می شود و این افراد فقط خودشان از بوی دهانشان شکایت دارند.

علت های متفاوتی را می­توان برای بوی بد دهان ذکر کرد که مهمترین علت های آن به شرح زیر است:

 

۱- بوی بد دهان به علت مصرف بعضی مواد غذایی که در طی روز استفاده شده است: مانند (سیر و پیاز و بعضی ادویه جات)، مشروبات الکلی و … این بوها منشاء خارجی داشته و با عدم مصرف ماده موثر برطرف خواهد شد.

 

۲- بوی بد به علت عدم رعایت بهداشت دهان و دندان یا بهداشت ضعیف دهان:

این شایعترین نوع بوی بد دهان است. محیط دهان پر از میکروبهای مختلف است که به طور طبیعی در محیط دهان زندگی می ­کنند. این میکروبها می­توانند مواد غذایی باقیمانده در دهان را تجزیه کرده تا در این رهگذر انرژی مورد نیاز خود را تامین کنند. در این فرایند ممکن است گازهای مختلفی تولید شود که بسته به نوع مواد تجزیه شده بوهای متفاوتی ایجاد خواهند کرد.

با استفاده صحیح از مسواک و نخ دندان می­ توانیم محیط دهان را از مواد باقیمانده پاک کرد و حضور و توانمندی میکروبها را به حداقل برسانیم. در غیر اینصورت علاوه بر بوی بد دهان، پوسیدگی­های دندانی و بیماریهای لثه ­ای می­ توانند از پیامدهای حضور و فعالیت میکروبها در حفره دهان باشند.

در هنگام تمیز کردن دندانها باید توجه خاصی به دیواره پشتی دندان­های عقل یا آخرین دندانها نمود. بیماران به علت دسترسی مشکل یا ایجاد حالت تهوع از مسواک کردن دقیق این نواحی اجتناب می­ کنند که سبب بوی بد می ­شود. پرزهای بلند سطح زبان بخصوص در ناحیه عقب زبان محیط خوبی برای ذرات ریز غذایی هستند که در سطح زبان باقی مانده و متعفن شده و باعث بوی بد دهان می ­شوند. برای رفع این مشکل باید سطح زبان مسواک شود.

 

۳- بوی بد دهان به علت شرایط، مشکلات و بیماری های ناحیه دهان و دندان: مهمترین عوامل بوی بد دهان با منشاء دهان و دندان موارد زیر می­ باشند:

الف- بوی بد دهان به علت پوسیدگی­های دندانی

ب-  بوی بد دهان به علت بیماریها و عفونت­های لثه­ ای

ج- بوی بد دهان در زمان رویش دندانها (بخصوص در زمان رویش دندان­های عقل)

د-  بوی بد دهان به علت وجود نشتی یا لیک در زیر پروتز­ها یا روکش­های ثابت

ه – بوی بد دهان به علت درمانهای نامناسب دندانپزشکی مانند ترمیم­ها یا پرکردگی های غلط  که امکان تمیز کردن بخشی از محیط دهان را امکان پذیر نمی کند.

 

۴- بوی بد دهان با منشاء نواحی آناتومیک مرتبط و مجاور حفره دهان (بوی بد با منشاء حلق، لوزه­ ها و سینوس­های فکی)

عفونت های ناحیه سینوس­ها به خصوص انواع عفونت­های مزمن سینوس، سبب ترشحاتی می­ گردند که در ناحیه پشت حلق تخلیه می ­شوند. این ترشحات شدیداً بدبو هستند و حل مشکل بوی بد دهان این بیماران در گرو حل مشکل عفونت سینوسها یا سینوزیت آنها خواهد بود. باید توجه داشت که گاهی منشاء مشکلات سینوس، آلرژی­ها می ­باشند که درمان آنها متفاوت­تر خواهد بود. در بعضی بیماران به دنبال عفونت ناحیه لوزه ­ها، حجم لوزه­ ها افزایش یافته و شیارهای عمیقی در سطح لوزه ­ها تشکیل می­ شود که خود این شیارها محل مناسبی برای گیر مواد و ذرات غذایی است. در این بیماران مشکل بوی دهان با درمان عفونت و تخلیه و شستشوی لوزه­ ها قابل حل است.

عفونت­های ناحیه حلق نیز به علل میکروبی یا ویروسی می­ توانند سبب بوی بد دهان شوند.

 

۵- بوی بد دهان با منشاء بیماریهای سیستمیک:

بیماریهای تنفسی مانند آبسه­ های ریوی و بیماریهای گوارشی مانند ریفلاکس یا برگشت اسید معده به مری و ترش کردن معده و حتی گاهی سکسکه کردن­های مکرر می­ توانند از علل بوی بد دهان باشند.

بیماریهای کلیوی، نارسایی­های کبدی و دیابت نیز می­ تواند سبب بوی بد دهان شوند. درمان بوی دهان این بیماران تنها به دنبال درمان بیماری آنها امکانپذیر خواهد بود.

 

۶- خشکی دهان : خشکی دهان عوارض متعددی بر سلامت دهان و دندان ما می­ گذارد. یکی از این عوارض بوی بد دهان است. مکانیسم اثر خشکی دهان بر ایجاد بوی بد دهان بدین شرح است که خشکی دهان باعث باقی ماندن سلولهای مرده روی سطح زبان و لثه می­ شود و تجزیه این سلولها توسط میکروب های دهان سبب بوی بد دهان می­ گردد.

این بیماران می­ توانند از خمیردندان­ها و اسپری­های مخصوص برای مرطوب نگه داشتن محیط دهان استفاده کنند اما حل نهایی مشکل آنها در گرو برطرف شدن علت خشکی دهان خواهد بود.

 

۷- بوی بد دهان به دنبال تغییر غلظت بعضی از مواد شیمیایی خون:

تغییر غلظت بعضی از مواد شیمیایی خون می­تواند سبب بوی بد دهان گردد این حالت بیشتر به دنبال رژیم­های غذایی فشرده و سخت و یا در زمان روزه گرفتن دیده می­شود و با بالانس و تعادل مواد شیمیایی خون، بوی بد دهان برطرف می­ شود.

 

۸- استعمال دخانیات : استعمال انواع دودها با مکانیسم­های مختلفی سبب بوی بد دهان می­ شوند.

 

راهکارهای درمانی عبارتند از:

استفاده از خوشبو کننده ها ( اسپری های خوشبو کننده دهانی ، قرص های نعناعی و دهانشویه های خوشبو کننده) و یا افزایش ترشح بزاق با استفاده از آدامس های فاقد قند، در کاهش بوی بد دهان موثر هستند اما این اثر کوتاه مدت است و راهکار اصلی مقابله با بوی بد دهان کاهش جمعیت میکروبی باکتری ها در حفره دهان است. تمیز کردن سطوح مختلف دندان با کمک مسواک و نخ دندان و تمیز کردن زبان و استفاده از یک دهانشویه ضد میکروبی موثرترین اقدام قابل اجراست. دهانشویه کلرهگزیدین موثرترین دهانشویه ضد میکروبی است اما خود باعث تغییر رنگ مواد پرکردگی و سطح زبان می شود. ماده ضد میکروبی دیگر ستیل پیریدینیوم می باشد که محلول ترکیب آن با روغن زیتون یک دهانشویه پیشنهادی دیگر در این زمینه است.