آموزش­ها و دستورات بعد از جراحی

اطلاعات زیر جوابگوی سئوالاتی خواهد بود که معمولا ممکن است شما بعد از عمل جراحی لثه و یا ایمپلنت داشته باشید با رعایت نکات زیر احساس بسیار بهتری در ناحیه جراحی شده خواهید داشت. لطفاً دستورات زیر را دقیقاً مطالعه و اجرا فرمایید.

۱) درد : میزان درد بعد از درمان­های جراحی به عوامل متعددی بستگی دارد. این عوامل را می­ توان به دو دسته عوامل مرتبط به بیمار (مانند شرایط فیزیولوژیک و سیستمیک بیمار، شرایط روحی بیمار و همچنین عادات بیمار از قبیل سیگار کشیدن) و عوامل مرتبط به جراحی (مانند نوع جراحی، محل جراحی، وسعت جراحی و تکنیک جراحی) تقسیم بندی نمود.

در جراحی­های کوچک و محدود درد و ناراحتی پس از جراحی، پیش بینی نمی­ شود. در جراحی­های بزرگ و وسیع، در یکی دو روز اول بعد از جراحی احتمال درد قابل کنترل با مسکن­ها وجود دارد. بعد از عمل جراحی و کاهش اثر بیحس کننده­ ها، مقداری ناراحتی بخصوص در ۴۸ ساعت اول پیش بینی می­ شود. هر چند که در بسیاری موارد ممکن است بیمار پس از یک جراحی بزرگ هیچگونه دردی نداشته باشد. اما باید در یکی دو روز اول مسکن­ها را طبق دستور استفاده کند. داروی مسکن بهتر است قبل از شروع عمل جراحی استفاده شود از این نظر قبل از شروع جراحی در مطب دو عدد مسکن به بیمار داده می­ شود. پیشنهاد می­ کنیم در روز اول بعد از جراحی هر ۶ ساعت دو عدد قرص یا کپسول مسکن را با هم میل کنید.

از روز دوم یا سوم چنانچه احساس بهتری داشتید، می­ توانید تعداد مسکن­ ها را در هر وعده به یک عدد کاهش دهید و در غیر این صورت مسکن­ ها را به همان ترتیب ادامه دهید.

معمولا در روزهای اول شدت درد و ناراحتی در هنگام غروب و شب بیشتر از صبح و ظهر است لذا توصیه می­ کنیم در این موارد فاصله مصرف مسکن­ ها در هنگام بعدازظهر تا غروب و شب کمتر شود و چنانچه نیاز باشد فاصله مصرف مسکن­ ها به ۴ ساعت نیز کاهش یابد در این صورت ممکن است فاصله بین مسکن­ ها از صبح تا بعدازظهر هر ۶ تا ۸ ساعت و از بعدازظهر تا شب هر ۴ تا ۶ ساعت باشد. زمانی که احساس کردید به مسکن نیازی ندارید می­ توانید مصرف مسکن­ ها را قطع کنید.

به طور کلی بعد از انواع جراحیهای ساده یا پیچیده، درد شدیدی پیش بینی نمی­ شود. شایع­ترین علت درد آزار دهنده بعد از جراحی­های محیط دهان، آفت­ها می­ باشند. ممکن است در روزهای اول پس از عمل جراحی در محیط دهان آفت بزنید که از عوامل موثر آن می­ توان به استرس، ضعیف شدن بدن، کاهش ساعات خواب، استعداد قبلی بیمار به آفت، مصرف آنتی بیوتیک­ها، حساسیت به پانسمان جراحی و کارهای فیزیکی انجام شده در محیط دهان اشاره کرد که نباید باعث نگرانی شما شود. دوره ترمیم آن معمولا حدود یک هفته به طول می­ انجامد و در صورتیکه این آفتها باعث آزار شما می­ شوند از خوردن غذاهای تند و ادویه دار خودداری کنید و با مطب تماس بگیرید.

۲) تورم : پس از جراحی، تورم در ناحیه جراحی، غیرطبیعی نیست و هرچه ناحیه جراحی وسیع­تر باشد میزان تورم می­ تواند بیشتر باشد معمولا تورم از روز دوم پس از جراحی شروع می­ شود. بلافاصله بعد از عمل جراحی از کمپرس یخ استفاده کنید. شما می­ توانید یخ را درون یک کیسه یا نایلون پلاستیکی بریزید، در آن را گره بزنید سپس آن را درون پارچه­ ای نازک قرار داده و پارچه را از روی پوست صورت، روی ناحیه عمل قرار دهید. بهتر است هر چند دقیقه یک بار نواحی اطراف ناحیه عمل را نیز کمپرس کنید. این عمل را به صورت متناوب هر ۵ دقیقه یکبار در روز اول تکرار کنید. سردی تولید شده به وسیله یخ بعد از عمل جراحی تورم و درد را کمتر خواهد کرد. تورم در ناحیه جراحی شده تا ۳ الی ۴ روز طبیعی است و از صبح روز پنجم از شدت تورم کاسته خواهد شد بنابراین در روز اول پس از جراحی استفاده از کمپرس یخ را فراموش نکنید. برای کاهش تورم می­ توانید از روز سوم به بعد از کمپرس گرم (حوله گرم) استفاده کنید. اگر تورم همراه با درد شدید بود یا احساس کردید شرایط بدتر می­ شود، با مطب تماس بگیرید. فراموش نکنید که در هنگام کمپرس کردن نباید به روی ناحیه جراحی فشار وارد کنید.

۳) پوشش ناحيه عمل (پانسمان لثه) : خمير جراحي قرار داده شده در ناحيه لثه، پس از چند ساعت نسبتاً سفت شده و به عنوان پانسمان عمل مي‌كند. سعي كنيد تا ويزيت بعدي از برداشتن آن خودداري كنيد. احتمال دارد قبل از ويزيت بعدي مقداري از ماده پوششي كنده شود. در اين صورت چنانچه درد و ناراحتی احساس نکردید، مانعی ندارد و در صورتيکه احساس ناراحتي داشتيد با مطب تماس بگيريد. از حركت دادن لب و دهان خود بيش از حد معمول خودداري كنيد و با كنارزدن لب سعي در ديدن ناحيه عمل نكنيد. از تماس مكرر زبان با خمير پانسمان در طول چند ساعت اول و مكيدن ناحيه عمل خودداري كنيد.

۴) خونريزي : بزاق دهان تا چندين ساعت بعد از جراحي ممكن است صورتي رنگ باشد. اين مساله طبيعي است و نبايد موجب نگراني شما شود. شما مي‌بايست جداً از تف‌كردن پرهيز كنيد زيرا تف‌كردن بخصوص در ۲۴ ساعت اول بعد از جراحي مي‌تواند سبب شروع خونريزي گردد. چنانچه به هر دليلي ناحيه عمل دچار خونريزي شد، ضمن حفظ خونسردي کامل، پس از شستن دهان، ابتدا ناحيه خونريزي را مشخص کنيد. دستهایتان را با آب و صابون بشویید و يك يا دو عدد چاي کیسه­ ای را در آب سرد مرطوب نموده و با دو انگشت شست و اشاره کيسه چاي را در دو طرف ناحيه خونريزي دهنده قرار داده و به مدت ۲۰ دقيقه ناحيه را فشار دهيد. شما می­ توانید این کار را با گاز استریل نیز انجام دهید. ابتدا گاز استریل را با دهانشویه مرطوب نموده آنرا به صورت نعل اسب یا حرف U درآورید و به همان ترتیب ناحیه خونریزی دهنده را برای مدت ۲۰ دقیقه تحت فشار یکنواخت قرار دهید. به هیچ عنوان در این مدت به منظور امتحان ناحیه، دست خود را برندارید. در صورت در دسترس نبودن کيسه چاي یا گاز استریل، با انگشتان تميز هم مي­ توانید اين کار را انجام دهید. در اين مدت از تف کردن پرهيز کنيد و چنانچه بتوانید از روي صورت ناحيه را بصورت متناوب کمپرس يخ نماييد. در صورت ادامه خونريزي چند بار ديگر هم اين عمل را تکرار کنيد.  اگر باز هم خونريزي ادامه داشت، با مطب تماس بگيريد. به هیچ عنوان از شستشو برای قطع خونریزی استفاده نکنید.

۵) دهان­شويه : از شستشوی دهان در روز جراحی خودداری کنید. از روز بعد از جراحي بايد دهان­شويه را طبق دستور استفاده نماييد. اثرات ضد ميکروبي دهان شويه کلرهگزيدين بهتر از ساير دهان­شويه­ ها مي­ باشد. دهان­شويه کلرهگزيدين عليرغم فوايد فراوان سبب تغيير رنگ پرکردگي­ هاي هم­رنگ دندان مي­ شود. لذا در صورتي­ که ترميم­هاي دنداني هم­رنگ و يا حساسيت به دهان­شويه کلرهگزيدين داشته باشيد، مي­ توانيد از دهان­شويه­ هاي ديگر طبق دستور استفاده کنيد. قرقره با آب نمک رقیق از یکی دو روز بعد از جراحي نيز مفيد است اما آب نمک جایگزین دهانشویه نمی­ شود.

۶) بهداشت دهان : در جراحی­های کوچک و محدود، می­ توانید غير از ناحيه جراحي ساير نواحي دهان را با نخ دندان و مسواک تميز کنيد. لطفاً روي پانسمان لثه به هيچ وجه مسواك نزنيد. از دهان­شويه تجويز شده طبق دستور استفاده نمائيد. در بیمارانی که تحت عمل جراحی لثه قرار گرفته­ اند، بعد از کشیدن بخیه­ ها هنوز ناحیه جراحی ملتهب و قرمز است و تمایل به خونریزی دارد از دو روز پس از کشیدن بخیه­ ها این بیماران می­ توانند ناحیه جراحی را با مسواک خیلی نرم مسواک کنند. بهتر است مسواک نرم را زیر آب گرم گرفته تا به خوبی نرمتر شود و آنگاه از آن استفاده کنید. خونریزی جزئی در حین مسواک زدن نباید مانع از مسواک کردن شما شود.

در جراحی­های بزرگ و وسیع معمولا امکان مسواک کردن فکی که تحت درمان قرار گرفته است، وجود ندارد و بهداشت دهان فقط با استفاده از دهانشویه امکانپذیر است در این موارد بعد از چند روز می­ توان مسواک کردن فک دیگر که تحت درمان قرار نگرفته است را شروع کرد. معمولا دو هفته بعد از کشیدن بخیه­ ها می­ توان مسواک کردن ناحیه جراحی را شروع نمود اما از آنجایی که شرایط و نوع درمان بیماران بسیار متنوع می­ باشد، بهتر است زمان شروع مسواک کردن بیمار توسط متخصص مربوطه اعلام گردد.

۷) تغذيه : بلافاصله بعد از جراحي مي‌توانيد يك ليوان شير سرد ميل كنيد اما پيشنهاد مي‌كنيم تا ۲ الي ۳ ساعت بعد از جراحي از خوردن و شستشوي دهان خودداري كنيد و حتي المقدور دهان بسته بماند. در ۴۸ ساعت اول بعد از جراحي از مصرف نوشيدني‌ها و خوراكي‌هاي داغ خودداري كنيد. در روز اول و مخصوصاً در چند ساعت اول پس از جراحي، از ني براي نوشيدن استفاده نکنيد و از هر نوع مکيدن اجتناب کنيد. زيرا ممکن است اين کار سبب خونريزي شود. بهتر است در ۴۸ ساعت اول بعد از عمل از غذاهاي نرم و سرد استفاده كنيد. از خوردن غذاهاي ادويه‌دار، تنديجات و ترشيجات اجتناب كنيد. از نوشیدن آبمیوه­ های ترش (پرتقال، لیموترش و …) و الکل خودداری کنید. گوشت، ماهي، تخم مرغ و لبنيات كافي مصرف كنيد. بعد از انجام جراحیهای بزرگ و وسیع لازم است مواد غذایی و ویتامین کافی به بدن برسد، لذا بهتر است مواد غذایی کامل به صورت چرخ کرده یا میکس شده مصرف شوند.

۸) فعاليت روزمره : به فعاليت روزمره خود مي‌توانيد با قيد احتياط ادامه دهيد. از كارها و ورزش‌هاي سنگين تا ۳ روز بعد از جراحی­های کوچک اجتناب كنيد. در صورتی که تحت جراحی­های بزرگ و وسیع قرار گرفته­ اید، تا یک هفته بعد از کشیدن بخیه­ ها از انجام کارها یا ورزشهای سنگین و شنا کردن خودداری کنید.

۹) سيگار كشيدن : بعد از عمل جراحي از كشيدن سيگار حداقل تا ويزيت بعدي پرهيز كنيد. سيگار کشيدن در چند ساعت اول بعد از جراحي مي­ تواند موجب خونريزي شود و گرما و دود حاصل از سيگار ترميم زخم شما را به تاخير مي­ اندازد. نیکوتین موجود در سیگار از طریق کاهش قدرت دفاعی بدن اثرات سوء در نتیجه درمان شما دارد به هر حال این فرصت را جهت ترک سیگار غنیمت بشمارید. به علاوه باید بدانید که افراد سیگاری بیماریهای لثه­ ای بسیار شدیدتری نسبت به افراد غیرسیگاری دارند.

۱۰) كشيدن بخيه‌ها : اینکه نخ بخیه از نوع جذب شونده یا غیرقابل جذب باشد، براساس نیاز درمانی بیمار تعیین می­گردد. در درمان بسیاری از بیماران از هر دو نوع نخ قابل جذب و غیرقابل جذب استفاده می­ شود. به طور کلی بيماراني که جراحي لثه يا ايمپلنت شده­ اند، مي­ بايست بين هفت تا ده روز بعد از جراحي براي کشيدن بخيه­ ها مراجعه نمايند. بيماراني كه تحت جراحي پيوند لثه يا پيوند استخوان قرار گرفته­ اند، مي­ بايست بين ده تا چهارده روز بعد از جراحي براي کشيدن بخيه­ ها مراجعه نمايند.  لطفاً از قبل با مطب هماهنگي صورت گيرد.

۱۱) حساسيت به دارو : در صورتي كه به دارو يا دهانشويه تجويز شده حساسيت نشان داديد سریعتر با مطب تماس بگيريد.

۱۲) خوابيدن : بعد از جراحي هنگام خواب ارتفاع زير سر شما بلندتر از قبل باشد و از يک بالش اضافه استفاده کنيد. در صورتي که پوست صورت در ناحيه جراحي شده در مجاورت بالش باشد، احتمال دارد گرما يا فشار بر ناحيه جراحي سبب شروع خونريزي شود. لذا سعي کنيد هنگام خواب پشت سر يا سمتي که جراحي نشده است با بالش تماس داشته باشد.

۱۳) حمام کردن : يک روز بعد از جراحي مي­ توانيد دوش بگيريد. از آب خيلي گرم براي دوش گرفتن استفاده نکنيد.

۱۴) عوارض بعد از جراحي : ممکن است تا چند هفته پس از جراحي هنگام فشار دادن دندان­ها بر روي هم احساس ناراحتي کنيد و دندان­هاي شما به ضربه حساس باشد. همچنين ممکن است ميزان لقي دندان­ها کمي افزايش يابد. نگران نباشيد اين حالت موقتي است و پس از ترميم کامل بافت­ها برطرف مي­ شود. يک مشکل شايع پس از جراحي لثه حساس شدن دندان­ها به سرما است که اين حالت پس از يک جرم­گيري ساده نيز ممکن است بوجود آيد. در اغلب موارد اين حساسيت خودبخود رفع مي­ شود. اما در بعضي افراد ممکن است تا يک الي دو ماه بعد از جراحي ادامه يابد. براي اين افراد دهانشویه و خميردندان­هاي ضد حساسيت تجويز خواهد شد.

۱۵) پیگیری و مراقبت­هاي بعد از جراحي لثه : علت اصلي بيماري‌هاي لثه، ميكروب‌ها مي‌باشند. لذا به منظور حفظ سلامت لثه بعد از درمان ضروري است كه به بهداشت دهان و دندان خود توجه بيشتري كنيد. بعد از درمان جراحي لازم است بيماران به صورت مرتب و منظم مورد معاينه و جرم‌گيري قرار گيرند. فواصل اين ويزيت‌ها معمولا سه ماهه است مگر اينكه ما با توجه به بيماري شما برنامه ديگري را به شما اعلام كرده باشيم. تحقيقات نشان مي‌دهد كه ميزان از دست دادن دندان‌ها در افرادي كه بعد از جراحي ديگر به دندانپزشك خود مراجعه نمي‌كنند در مدت ۱۰ سال سه برابر افرادي است كه بصورت مرتب و منظم زيرنظر قرار دارند. شما نيز بعد از درمان جراحي بايد بصورت مرتب و منظم مورد معاينه و تحت مراقبت باشيد. به طور کلی در مواردی که بیماری لثه شما پیشرفته باشد، لازم است که در سال اول پس از جراحی هر ۳ ماه یکبار جرمگیری و پالیش دندانها مجددا تکرار گردد. از سال دوم به بعد، متخصص مربوطه بر اساس شرایط بیمار فواصل ویزیت­ها را بین ۳ الی ۶ ماه اعلام و به اطلاع بیمار می­ رساند.

۱۶) مراقبتهای بعد از جراحی­های پیوند استخوان در کف سینوس­های فک بالا: بیمارانی که تحت درمان انواع جراحی­های پیوند استخوان در کف سینوس­های فک بالا قرار می­ گیرند، لازم است علاوه بر رعایت کلیه آموزش­ها و دستورات قبلی، نکات زیر را نیز رعایت نمایند:

– سعی کنید از حرف زدن زیاد پرهیز کنید.

– تا ۴۸ ساعت پس از جراحی احتمال دارد که خونریزی جزئی از حفره بینی مشاهده کنید به هیچ عنوان نگران این موضوع نباشید. شما می­ توانید در این مورد با ما تماس بگیرید.

– به هیچ عنوان سعی نکنید بینی خود را با استفاده از فشار هوا تمیز کنید (فین نکنید) تمیز کردن بینی باید به آرامی و بدون فشار انجام گیرد.

– دود سیگار از طریق حفره بینی به سادگی امکان دسترسی به محیط سینوس را خواهد داشت در این شرایط دود سیگار می­ تواند در مجاورت ناحیه پیوند استخوان قرار گیرد از این رو اکیدا توصیه می­شود از دخانیات اجتناب کنید.

– در دوران ترمیم از حرکات شدید سر خودداری کنید و سر خود را به سمت پایین خم نکنید.

– بهتر است در هنگام خواب و در طول روز هوای استنشاقی شما رطوبت کافی داشته باشد از این رو استفاده از بخور آب (بخور سرد یا بخور گرم) باعث راحتی بهتر شما می­ شود. هرچه میزان رطوبت هوای محل زندگی شما کمتر باشد (مانند شهر شیراز) اهمیت استفاده از بخور آب بیشتر خواهد شد. استفاده از بخور را فراموش نکنید.

– تورم ناحیه جراحی باعث نگرانی شما نشود. تورم کاملا طبیعی است اگر این موضوع باعث نگرانی شما شده است با مطب تماس بگیرید.